{"id":274114,"date":"2026-04-07T09:01:00","date_gmt":"2026-04-07T06:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/hrodna.life\/?post_type=articles&p=274114"},"modified":"2026-04-09T14:19:41","modified_gmt":"2026-04-09T11:19:41","slug":"rowery-niemen-starowolski-pl","status":"publish","type":"articles","link":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/","title":{"rendered":"\u201eStarowolscy uchwycili moment\u201d. Jak w Grodnie produkowano rowery i motocykle \u201eNiemen\u201d"},"content":{"rendered":"\n

100 lat temu ulicami Grodna je\u017adzi\u0142y rowery firmy “Niemen”. Produkowano je w centrum miasta, przy dzisiejszej ulicy Karola Marksa. W\u0142a\u015bciciele fabryki przetrwali echa Wielkiego Kryzysu i w latach 30. przeszli do produkcji motorower\u00f3w oraz motocykli. Dzi\u015b na ulicach Grodna nie spotkamy ani jednego przedwojennego “Niemna”. Hrodna.life przypomina histori\u0119 najfajniejszych rower\u00f3w w historii miasta.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ten tekst zosta\u0142 po raz pierwszy opublikowany na Hrodna.life<\/strong> w 2020 roku. Zaktualizowali\u015bmy go z okazji wystawy, kt\u00f3ra odb\u0119dzie si\u0119 w grodzie\u0144skim Nowym Zamku od 10 kwietnia do 25 maja 2026 roku<\/a>. Kolekcjoner Andrej Kamoska zaprezentuje na niej retro rowery ze swojej kolekcji. W\u015br\u00f3d nich znajdzie si\u0119 r\u00f3wnie\u017c “Niemen”.<\/p>\n\n\n\n

Histori\u0119 niegdy\u015b s\u0142ynnego przedsi\u0119biorstwa krajoznawcy zbierali po kawa\u0142ku z przedwojennych gazet i wspomnie\u0144. Prawie ca\u0142a dokumentacja firmy “Niemen” zagin\u0119\u0142a podczas II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Grodzie\u0144skie rowery z okresu mi\u0119dzywojennego pod wzgl\u0119dem konstrukcji by\u0142y wysokiej jako\u015bci kopiami najlepszych niemieckich modeli, takich jak “Durkopp”, ale z pewnymi r\u00f3\u017cnicami.<\/p>\n\n\n\n

Fabryka rower\u00f3w \u201eNiemen\u201d zaczyna\u0142a od warsztatu \u015blusarskiego<\/h2>\n\n\n\n

W 1894 roku ojciec i syn, Nochim i \u0141azarz Starowolscy<\/strong> z zamo\u017cnej \u017cydowskiej rodziny, za\u0142o\u017cyli na w\u0142asnej parceli w Grodnie niewielki warsztat \u015blusarski. Partnerem przedsi\u0119wzi\u0119cia zosta\u0142 kupiec Izaak Piwowarski<\/strong>. Warsztat mie\u015bci\u0142 si\u0119 przy dzisiejszej ulicy M\u0142odzie\u017cowej. Niewielkie przedsi\u0119biorstwo zdo\u0142a\u0142o przetrwa\u0107 I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 oraz wojn\u0119 polsko-bolszewick\u0105. W po\u0142owie lat 20. XX wieku przy zak\u0142adzie dzia\u0142a\u0142 ju\u017c sklep Starowolskich, w kt\u00f3rym sprzedawano rowery niemieckiej firmy “Durkopp” i innych marek, maszyny do szycia “Pfaff”, “Omega” i inne.<\/p>\n\n\n\n

\"W\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
W hali fabryki Starowolskich, lata 30. XX w. Zdj\u0119cie z archiwum grodzie\u0144skich krajoznawc\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

10 000 rower\u00f3w z Grodna<\/h2>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku lat 30. XX wieku Nochim Starowolski za\u0142o\u017cy\u0142 sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105 i zaplanowa\u0142 rozbudow\u0119 swojego przedsi\u0119biorstwa. Udany handel rowerami nasun\u0105\u0142 Starowolskim my\u015bl o stworzeniu w\u0142asnej produkcji. Wykupili s\u0105siedni budynek przy ulicy Brygidzkiej 20 (obecnie Karola Marksa) pod fabryk\u0119 rower\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie z tym miejscem wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 najlepsze lata fabryki.<\/p>\n\n\n\n

\u201eKresowa fabryka rower\u00f3w i motocykli \u00abNiemen\u00bb\u201d – tak brzmia\u0142a nazwa jednego z czo\u0142owych przedsi\u0119biorstw Grodna w okresie mi\u0119dzywojennym. Fabryk\u0105 kierowa\u0142 Nochim Starowolski, a jego syn \u0141azarz by\u0142 g\u0142\u00f3wnym in\u017cynierem. Nochim by\u0142 niez\u0142ym przedsi\u0119biorc\u0105, a \u0141azarz odpowiada\u0142 za stron\u0119 techniczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Damski
Damski rower \u201eNiemen\u201d, lata 30. XX w. Zdj\u0119cie z kolekcji bia\u0142oruskich krajoznawc\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Grodnianie
Grodnianie i m\u0119skie rowery \u201eNiemen\u201d. Lata 30. XX wieku. Zdj\u0119cie z kolekcji Rus\u0142ana Kulewicza<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\u0413\u0440\u043e\u0434\u0437\u0435\u043d\u043a\u0456
Grodzie\u0144skie kobiety na damskich rowerach “Niemen”, lata 30. XX wieku. Zdj\u0119cie z kolekcji Rus\u0142ana Kulewicza<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Brygada
Brygada stra\u017cak\u00f3w z rowerami \u201eNiemen\u201d, lata 40. XX w. Zdj\u0119cie z kolekcji Rus\u0142ana Kulewicza<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

\u015awiatowy kryzys gospodarczy lat 1929-1933, kt\u00f3rego echa przetoczy\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przez Europ\u0119, nie wp\u0142yn\u0105\u0142 na realizacj\u0119 ambitnych plan\u00f3w grodzie\u0144skiej firmy. Wed\u0142ug danych grodzie\u0144skich krajoznawc\u00f3w ju\u017c w po\u0142owie lat 30. Starowolscy wyprodukowali oko\u0142o 10 000 rower\u00f3w. Na ich ramach znajdowa\u0142 si\u0119 wizerunek Nowego Zamku w Grodnie oraz napis “Niemen”. Dlaczego wybrano w\u0142a\u015bnie takie logo? Prawdopodobnie dlatego, \u017ce by\u0142a to po prostu znana panorama Niemna w granicach miasta.<\/p>\n\n\n\n

W po\u0142owie lat 30. XX wieku w przedsi\u0119biorstwie pracowa\u0142o oko\u0142o 100 os\u00f3b. Grodzie\u0144skie rowery cieszy\u0142y si\u0119 popularno\u015bci\u0105 nie tylko w Grodnie, ale i na terytorium Zachodniej Bia\u0142orusi.<\/p>\n\n\n\n

\"Emblemat,\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Emblemat, kt\u00f3ry mocowano na rowerach “Niemen”. Zdj\u0119cie z archiwum Hrodna.life<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n

Ile kosztowa\u0142y grodzie\u0144skie rowery i motocykle?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Wed\u0142ug danych bia\u0142oruskiego kolekcjonera Andreja Kamoski rower firmy “Niemen” kosztowa\u0142 \u015brednio 140 z\u0142otych. Wed\u0142ug broszury z lat 30. XX wieku motocykl kosztowa\u0142 975 z\u0142otych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

975 z\u0142otych \u2013 przybli\u017cona pensja genera\u0142a armii lub profesora w tamtym czasie, albo 4 pensje nauczyciela, albo 2 pensje lekarza, lub 5 pensji listonosza, albo 7-8 pensji zwyk\u0142ego niewykwalifikowanego robotnika.<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Nowa era. Jak w Grodnie zacz\u0119to robi\u0107 motocykle<\/h2>\n\n\n\n

Od rower\u00f3w Starowolscy przeszli do produkcji powa\u017cniejszego sprz\u0119tu. Ju\u017c w 1934 roku zacz\u0119li produkowa\u0107 motorowery z silnikami niemieckiej produkcji. Motorowery produkowano w wariantach damskim i m\u0119skim, r\u00f3\u017cnica polega\u0142a w kszta\u0142cie ramy. By\u0142y to zwyk\u0142e rowery, na kt\u00f3rych montowano silniki o pojemno\u015bci 75 cm3. Sprowadzano je z Niemiec (MAW i Sachs) oraz Anglii (Villiers).<\/p>\n\n\n\n

Po motorowerach Starowolscy przeszli do zupe\u0142nie nowej produkcji. W 1936 roku grodzie\u0144ska fabryka zacz\u0119\u0142a wytwarza\u0107 motocykle. W tamtym czasie w wojew\u00f3dztwach wschodnich Polski nie istnia\u0142a \u017cadna produkcja pojazd\u00f3w silnikowych, a popyt na nie by\u0142 dosy\u0107 du\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

Na rynku pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze grodzie\u0144skie motocykle z importowanymi silnikami. W 1938 roku fabryka wyprodukowa\u0142a 166 motocykli. Nowa produkcja uciele\u015bnia\u0142a najlepsze cechy najbardziej znanych \u00f3wczesnych marek \u015bwiatowych.<\/p>\n\n\n\n

Badacze do dzi\u015b nie mog\u0105 ustali\u0107, czy by\u0142 to ca\u0142kowicie rodzimy polski projekt, czy utalentowani przedsi\u0119biorcy z Grodna skopiowali wygl\u0105d zewn\u0119trzny motocykla, a mo\u017ce kupili licencj\u0119 od zagranicznych firm. Z wygl\u0105du “Niemen” by\u0142 bardzo podobny do lekkich angielskich motocykli “Villiers” czy “Excelsior”. Zreszt\u0105, grodzie\u0144skie motocykle by\u0142y wyposa\u017cone w dwucylindrowe silniki brytyjskiej firmy “Vickers” z Wolverhampton. Motocykle “Niemen” produkowano w Grodnie do 1939 roku.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Motocykle
Motocykle \u201eNiemen\u201d o pojemno\u015bci silnika do 100 cm\u00b3 by\u0142y bardzo popularne w latach 1937-39. A prawo jazdy do ich prowadzenia nie by\u0142o potrzebne.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"W
W Bia\u0142ymstoku w prywatnym muzeum techniki motoryzacyjnej (Muzeum na W\u0119glowej) znajduje si\u0119 jeden egzemplarz motocykla \u201eNiemen\u201d w wersji damskiej. Znalezisko przywieziono do Polski z Grodna. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce w Grodnie je\u017adzi\u0142 nim kiedy\u015b ksi\u0105dz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Pluton
Pluton przysposobienia wojskowego grodzie\u0144skich pocztylion\u00f3w na rowerach \u201eNiemen\u201d. Zdj\u0119cie z kolekcji Rus\u0142ana Kulewicza<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nacjonalizacja i odrodzenie. Jak \u201eNiemen\u201d przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w \u201eGrodzie\u0144sk\u0105 Fabryk\u0119 Rower\u00f3w\u201d<\/h2>\n\n\n\n

\u041f\u0430\u0447\u0430\u0442\u0430\u043a \u0414\u0440\u0443\u0433\u043e\u0439 \u0441\u0443\u0441\u0432\u0435\u0442\u043d\u0430\u0439 \u0432\u0430\u0439\u043d\u044b \u043d\u0435 \u043f\u0435\u0440\u0430\u043f\u044b\u043d\u0456\u045e \u0456\u0441\u043d\u0430\u0432\u0430\u043d\u043d\u0435 \u0444\u0430\u0431\u0440\u044b\u043a\u0456 “\u041d\u0451\u043c\u0430\u043d”. \u041f\u0430\u0441\u043b\u044f \u045e\u0437’\u044f\u0434\u043d\u0430\u043d\u043d\u044f \u0411\u0435\u043b\u0430\u0440\u0443\u0441\u0456 \u0444\u0430\u0431\u0440\u044b\u043a\u0443 \u043d\u0430\u0446\u044b\u044f\u043d\u0430\u043b\u0456\u0437\u0430\u0432\u0430\u043b\u0430 \u0441\u0430\u0432\u0435\u0446\u043a\u0430\u044f \u0434\u0437\u044f\u0440\u0436\u0430\u0432\u0430. \u041f\u0440\u0430\u0434\u043f\u0440\u044b\u0435\u043c\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0430\u0442\u0440\u044b\u043c\u0430\u043b\u0430 \u043d\u0430\u0437\u0432\u0443 “\u0413\u0440\u043e\u0434\u0437\u0435\u043d\u0441\u043a\u0456 \u0432\u0435\u043b\u0430\u0437\u0430\u0432\u043e\u0434”. \u0423\u043b\u0430\u0434\u0430\u043b\u044c\u043d\u0456\u043a\u0430\u045e \u0432\u044b\u0432\u0435\u0437\u043b\u0456 \u0437 \u0413\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430. \u041b\u0430\u0437\u0430\u0440 \u0421\u0442\u0430\u0440\u0430\u0432\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u0456\u0445 \u0437\u043d\u0456\u043a \u0443 \u0442\u0443\u0440\u043c\u0435 \u045e \u0411\u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u043e\u043a\u0443, \u041d\u043e\u0445\u0443\u043c\u0430 \u0432\u044b\u0441\u043b\u0430\u043b\u0456 \u045e \u041a\u0430\u0437\u0430\u0445\u0441\u0442\u0430\u043d, \u0430 \u0430\u0434\u0442\u0443\u043b\u044c \u0451\u043d \u043f\u0435\u0440\u0430\u0431\u0440\u0430\u045e\u0441\u044f \u045e \u041f\u043e\u043b\u044c\u0448\u0447\u0443 \u0456 \u0434\u0430\u043b\u0435\u0439 \u0443 \u0406\u0437\u0440\u0430\u0456\u043b\u044c. \u041f\u0440\u0430 \u0433\u044d\u0442\u0430 \u0433\u0440\u043e\u0434\u0437\u0435\u043d\u0441\u043a\u0456\u043c \u0433\u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u044b\u043a\u0430\u043c \u0440\u0430\u0441\u043a\u0430\u0437\u0430\u045e \u0441\u044b\u043d \u041b\u0430\u0437\u0430\u0440\u0430, \u0443\u043d\u0443\u043a \u041d\u043e\u0445\u0443\u043c\u0430 \u0406\u043e\u0441\u0456\u0444<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Wybuch II wojny \u015bwiatowej nie przerwa\u0142 istnienia fabryki “Niemen”. Po przy\u0142\u0105czeniu Zachodniej Bia\u0142orusi do BSRR fabryka zosta\u0142a znacjonalizowana przez pa\u0144stwo radzieckie. Przedsi\u0119biorstwo otrzyma\u0142o nazw\u0119 “Grodzie\u0144ska Fabryka Rower\u00f3w”. W\u0142a\u015bcicieli wywieziono z Grodna. \u0141azarz Starowolski zgin\u0105\u0142 w wi\u0119zieniu w Bia\u0142ymstoku, Nochima zes\u0142ano do Kazachstanu, a stamt\u0105d przedosta\u0142 si\u0119 do Polski i dalej do Izraela. Opowiedzia\u0142 o tym grodzie\u0144skim historykom syn \u0141azarza, wnuk Nochima \u2013 J\u00f3zef.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b potomkowie Nochima Starowolskiego mieszkaj\u0105 w Izraelu, w mie\u015bcie Jaffa. S\u0105 dumni z grodzie\u0144skiego przedsi\u0119biorstwa, dla nich to historia rodziny. Informacje o losach Starowolskich otrzymane od J\u00f3zefa historyk Andrej Waszkiewicz opublikowa\u0142 w ksi\u0105\u017cce \u201eNa grodzie\u0144skim bruku\u201d<\/a>.

W Grodnie produkt\u00f3w Starowolskich nie ma dzi\u015b nawet w muzeum historyczno-archeologicznym. Pojedyncze rowery zachowa\u0142y si\u0119 u kolekcjoner\u00f3w. Motocykli historycy r\u00f3wnie\u017c nie widzieli. Cho\u0107 to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki nim Starowolscy swego czasu zas\u0142yn\u0119li.<\/p>\n\n\n\n

Po 1939 roku motocykli w Grodnie ju\u017c nie produkowano, ale dawne przedsi\u0119biorstwo Starowolskich pozostawa\u0142o jednym z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych miasta. W latach powojennych Grodzie\u0144ska Fabryka Rower\u00f3w mie\u015bci\u0142a si\u0119 w budynkach dawnego pa\u0144stwowego sk\u0142adu win<\/a> przy ulicy 17 Wrze\u015bnia (dzi\u015b znajduje si\u0119 tam hipermarket \u201eEuroopt\u201d). Produkowano tam popularne w BSRR rowery. Firmowy emblemat fabryki \u201eNiemen\u201d zast\u0105piono wizerunkiem jelenia z czerwon\u0105 gwiazd\u0105 nad nim (sowiecka interpretacja herbu Grodna – jelenia \u015bwi\u0119tego Huberta). W zak\u0142adzie produkowano tak\u017ce w\u0142azy kanalizacyjne, dlatego w Grodnie do dzi\u015b do\u015b\u0107 cz\u0119sto mo\u017cna spotka\u0107 w\u0142az z dziwnym napisem \u201efarbyka rower\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\u041b\u044e\u043a\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
W\u0142az z napisem \u201efarbyka rower\u00f3w\u201d na ulicy Puszkina w Grodnie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Co si\u0119 sta\u0142o z budynkiem fabryki rower\u00f3w Starowolskich<\/h2>\n\n\n\n

W latach 70. zak\u0142ad zosta\u0142 przekwalifikowany na produkcj\u0119 podzespo\u0142\u00f3w samochodowych i przeniesiony na ulic\u0119 Karbyszewa. Po przeprowadzce przedsi\u0119biorstwa poza granice historycznego centrum miasta, stary budynek Starowolskich na Marksa nale\u017ca\u0142 do r\u00f3\u017cnych organizacji miejskich, kt\u00f3re nie dba\u0142y o zachowanie obiektu historycznego.<\/p>\n\n\n\n

Protesty grodzie\u0144skich historyk\u00f3w nie pomog\u0142y uratowa\u0107 budynku. Pisali oni do w\u0142adz lokalnych i Ministerstwa Kultury, twierdz\u0105c, \u017ce nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie zachowa\u0107 budynek jedynej w historii Grodna fabryki rower\u00f3w i motocykli. W grudniu 2005 roku budynek Starowolskich zosta\u0142 zburzony, a rok p\u00f3\u017aniej na jego miejscu pojawi\u0142 si\u0119 obiekt biurowy.<\/p>\n\n\n\n

W miejscu typowo funkcjonalistycznego budynku pojawi\u0142a si\u0119 atrapa przypominaj\u0105ca eklektyzm z ko\u0144ca XIX wieku. Z oryginalnego budynku zachowa\u0142y si\u0119 jedynie pot\u0119\u017cne podziemia.<\/p>\n\n\n\n

Rowery “Niemen” pozosta\u0142y ju\u017c tylko u kolekcjoner\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

Dzi\u015b w Grodnie, poza starymi fotografiami z archiw\u00f3w najstarszych mieszka\u0144c\u00f3w i nielicznymi wspomnieniami, nic nie przypomina o s\u0142ynnej produkcji rower\u00f3w i motocykli.<\/p>\n\n\n\n

\u201e\u00abNiemen\u00bb to miejska legenda. W naszej rodzinie by\u0142y cztery rowery. Trzy z nich na pewno zosta\u0142y wyprodukowane w Grodnie. Ca\u0142a rodzina je\u017adzi\u0142a na nich jeszcze w latach powojennych, s\u0142u\u017cy\u0142y d\u0142ugo. Dzisiaj z tych legendarnych rower\u00f3w \u00abNiemen\u00bb zosta\u0142a mi tylko jedna rama\u201d \u2013 opowiada\u0142 w 2020 roku 77-letni w\u00f3wczas kolekcjoner, rodowity grodnianin Janusz Parulis<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\u0424\u0430\u0442\u0430\u0433\u0440\u0430\u0444\u0456\u0456<\/a>
Zdj\u0119cia i tablice rejestracyjne z kolekcji Janusza Parulisa. Foto: Rus\u0142an Kulewicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\u0413\u0430\u0440\u0430\u043d\u0442\u044b\u044f<\/a>
Gwarancja na rower \u201eNiemen\u201d z 1937 roku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\u0413\u0430\u0440\u0430\u043d\u0442\u044b\u044f<\/a>
Gwarancja na rower \u201eNiemen\u201d z 1939 roku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Grodzie\u0144ski<\/a>
Grodzie\u0144ski kolekcjoner Janusz Parulis. Fot. Rus\u0142an Kulewicz<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

W 2019 roku bia\u0142oruski kolekcjoner Andrej Kamoska<\/strong> przywi\u00f3z\u0142 rowery “Niemen” do Grodna. Wystawa zosta\u0142a przygotowana z okazji 90-lecia rozpocz\u0119cia prywatnej produkcji rower\u00f3w (rejestracji w polskim rejestrze handlowym – red.) zak\u0142adu “Niemen”. Pierwszy model pod mark\u0105 NSG przypuszczalnie rozszyfrowuje si\u0119 jako Nochum Starowolski Grodno.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy te\u017c Kamoska na ulicach starego miasta da\u0142 grodnianom spr\u00f3bowa\u0107 przejecha\u0107 si\u0119 na przedwojennych rowerach.<\/p>\n\n\n\n

\"Mieszkaniec\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Mieszkaniec Grodna je\u017adzi na przedwojennym rowerze “Niemen”. Rower z kolekcji Andreja Kamoski. Foto: Ruslan Kulewicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na Bia\u0142orusi zosta\u0142o ju\u017c tylko kilka sztuk rower\u00f3w “Niemen”<\/h2>\n\n\n\n

\u201eWed\u0142ug moich szacunk\u00f3w na Bia\u0142orusi zachowa\u0142o si\u0119 15 rower\u00f3w fabryki \u00abNiemen\u00bb. Na chodzie s\u0105 tylko cztery (trzy z nich nale\u017c\u0105 do samego Andreja – red.). Motocykli i motorower\u00f3w u nas nie widzia\u0142em. Studiuj\u0105c produkcj\u0119 rower\u00f3w, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce Starowolscy wyczuli moment i dlatego odnie\u015bli sukces – opowiada\u0142 Kamoska. – Pod koniec lat 1920-30 rowery w Polsce dla wielu by\u0142y jeszcze luksusem i Starowolscy zrobili prosty wybieg – kupowali gotowe zestawy cz\u0119\u015bci, kt\u00f3rymi handlowali najwi\u0119ksi producenci w ca\u0142ej Europie, a sami spawali tylko ramy. Dzi\u0119ki temu produkcja by\u0142a ta\u0144sza. Starowolscy stali si\u0119 pierwszymi z tanich producent\u00f3w rower\u00f3w w Polsce. Jeden ze starszych mieszka\u0144c\u00f3w opowiedzia\u0142 mi, \u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym grodzie\u0144ski rower mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 za dwie krowy. Po 70 z\u0142otych za krow\u0119 – w rezultacie \u00abNiemen\u00bb kosztowa\u0142 140 z\u0142otych\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dla por\u00f3wnania, w okresie mi\u0119dzywojennym bardziej zas\u0142u\u017cone i popularne marki rower\u00f3w kosztowa\u0142y od 200 z\u0142otych i dro\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

\u00abDzi\u0119ki niskiemu kosztowi i jako\u015bci grodzie\u0144skie rowery by\u0142y popularne. Za przyk\u0142adem Starowolskich poszli tak\u017ce inni drobni producenci. Na przyk\u0142ad w obwodzie grodzie\u0144skim, w Wo\u0142kowysku, r\u00f3wnie\u017c produkowano podobne rowery, ale nie sta\u0142y si\u0119 one tak popularne jak “Niemen”\u00bb, – opowiada\u0142 Kamoska.<\/p>\n\n\n\n

\"Odrestaurowane
Odrestaurowane rowery “Niemen”. Kolekcja Andreja Kamoski. Foto: Rus\u0142an Kulewicz<\/figcaption><\/figure>\n
\"\u0410\u0445\u0432\u044f\u0440\u0443\u0439<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

100 lat temu ulicami Grodna je\u017adzi\u0142y rowery firmy “Niemen”. Produkowano je w centrum miasta, przy dzisiejszej ulicy Karola Marksa. W\u0142a\u015bciciele fabryki przetrwali echa Wielkiego Kryzysu i w latach 30. przeszli do produkcji motorower\u00f3w oraz motocykli. Dzi\u015b na ulicach Grodna nie spotkamy ani jednego przedwojennego “Niemna”. Hrodna.life przypomina histori\u0119 najfajniejszych rower\u00f3w w historii miasta. Ten tekst<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":273930,"template":"","categories":[18],"tags":[32,70],"autar":[21033],"metki":[28],"class_list":{"0":"post-274114","1":"articles","2":"type-articles","3":"status-publish","4":"has-post-thumbnail","6":"category-spadchyina","7":"tag-historyiya","8":"tag-polshcha","9":"autar-kulevich","10":"metki-historyiya"},"yoast_head":"\nJak w Grodnie produkowano motocykle i rowery "Niemen"<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Rowery "Niemen" z Grodna to prawdziwa legenda miasta. Rodzina Starowolskich za\u0142o\u017cy\u0142a w Grodnie s\u0142ynn\u0105 fabryk\u0119 rower\u00f3w i motocykli.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u201eStarowolscy uchwycili moment\u201d. Jak w Grodnie produkowano rowery i motocykle \u201eNiemen\u201d\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Rowery "Niemen" z Grodna to prawdziwa legenda miasta. Rodzina Starowolskich za\u0142o\u017cy\u0142a w Grodnie s\u0142ynn\u0105 fabryk\u0119 rower\u00f3w i motocykli.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Hrodna.life - \u043d\u0430\u0432\u0456\u043d\u044b \u0413\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/hrodna.one.love\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-09T11:19:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"818\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/\"},\"author\":{\"name\":\"HL\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/person\/a0a37ad378e520cf788746ec9c82c6f0\"},\"headline\":\"\u201eStarowolscy uchwycili moment\u201d. Jak w Grodnie produkowano rowery i motocykle \u201eNiemen\u201d\",\"datePublished\":\"2026-04-07T06:01:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-09T11:19:41+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/\"},\"wordCount\":2051,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp\",\"keywords\":[\"\u0433\u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u044b\u044f\",\"\u041f\u043e\u043b\u044c\u0448\u0447\u0430\"],\"articleSection\":[\"\u0421\u043f\u0430\u0434\u0447\u044b\u043d\u0430\"],\"inLanguage\":\"be\",\"copyrightYear\":\"2026\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/\",\"url\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/\",\"name\":\"Jak w Grodnie produkowano motocykle i rowery \\\"Niemen\\\"\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp\",\"datePublished\":\"2026-04-07T06:01:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-09T11:19:41+00:00\",\"description\":\"Rowery \\\"Niemen\\\" z Grodna to prawdziwa legenda miasta. Rodzina Starowolskich za\u0142o\u017cy\u0142a w Grodnie s\u0142ynn\u0105 fabryk\u0119 rower\u00f3w i motocykli.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"be\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"be\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp\",\"contentUrl\":\"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp\",\"width\":1200,\"height\":818,\"caption\":\"\u0413\u0440\u043e\u0434\u0437\u0435\u043d\u0446\u044b \u043d\u0430 \u0432\u0435\u043b\u0430\u0441\u0456\u043f\u0435\u0434\u0430\u0445 \\\"\u041d\u0451\u043c\u0430\u043d\\\". 1930-\u044f \u0433\u0433. \u0424\u043e\u0442\u0430 \u0437 \u0430\u0440\u0445\u0456\u0432\u0443 Hrodna.life\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u0410\u0440\u0442\u044b\u043a\u0443\u043b\u044b\",\"item\":\"https:\/\/hrodna.life\/articles\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0421\u043f\u0430\u0434\u0447\u044b\u043d\u0430\",\"item\":\"https:\/\/hrodna.life\/category\/spadchyina\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"\u201eStarowolscy uchwycili moment\u201d. Jak w Grodnie produkowano rowery i motocykle \u201eNiemen\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#website\",\"url\":\"https:\/\/hrodna.life\/\",\"name\":\"Hrodna.life - \u043d\u0430\u0432\u0456\u043d\u044b \u0413\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430\",\"description\":\"Hrodna.life - \u043d\u0430\u0432\u0456\u043d\u044b \u0456 \u0433\u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u044b\u0456 \u0437 \u0413\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/hrodna.life\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"be\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#organization\",\"name\":\"Hrodna.life\",\"url\":\"https:\/\/hrodna.life\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"be\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/320-logos3-01.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/320-logos3-01.png\",\"width\":320,\"height\":112,\"caption\":\"Hrodna.life\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/hrodna.one.love\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/hrodna-life\/\",\"https:\/\/be.wikipedia.org\/wiki\/Hrodna.life\"],\"email\":\"people34letters@gmail.com\",\"legalName\":\"\u017dmon\u0117s ir raid\u0117s, V\u0161\u012e\",\"foundingDate\":\"2016-10-10\",\"ownershipFundingInfo\":\"https:\/\/hrodna.life\/about-us\/\",\"correctionsPolicy\":\"https:\/\/hrodna.life\/about-us\/\",\"ethicsPolicy\":\"https:\/\/hrodna.life\/standarts\/\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/person\/a0a37ad378e520cf788746ec9c82c6f0\",\"name\":\"HL\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"be\",\"@id\":\"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/849d5e6598e9aa7d9b85e3ac8f218b48?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/849d5e6598e9aa7d9b85e3ac8f218b48?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"HL\"},\"description\":\"\u0420\u044d\u0434\u0430\u043a\u0442\u0430\u0440 Hrodna.life\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/hrodna.one.love\"],\"url\":\"https:\/\/hrodna.life\/author\/aliaksei\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jak w Grodnie produkowano motocykle i rowery \"Niemen\"","description":"Rowery \"Niemen\" z Grodna to prawdziwa legenda miasta. Rodzina Starowolskich za\u0142o\u017cy\u0142a w Grodnie s\u0142ynn\u0105 fabryk\u0119 rower\u00f3w i motocykli.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u201eStarowolscy uchwycili moment\u201d. Jak w Grodnie produkowano rowery i motocykle \u201eNiemen\u201d","og_description":"Rowery \"Niemen\" z Grodna to prawdziwa legenda miasta. Rodzina Starowolskich za\u0142o\u017cy\u0142a w Grodnie s\u0142ynn\u0105 fabryk\u0119 rower\u00f3w i motocykli.","og_url":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/","og_site_name":"Hrodna.life - \u043d\u0430\u0432\u0456\u043d\u044b \u0413\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/hrodna.one.love","article_modified_time":"2026-04-09T11:19:41+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":818,"url":"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp","type":"image\/webp"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/"},"author":{"name":"HL","@id":"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/person\/a0a37ad378e520cf788746ec9c82c6f0"},"headline":"\u201eStarowolscy uchwycili moment\u201d. Jak w Grodnie produkowano rowery i motocykle \u201eNiemen\u201d","datePublished":"2026-04-07T06:01:00+00:00","dateModified":"2026-04-09T11:19:41+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/"},"wordCount":2051,"publisher":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp","keywords":["\u0433\u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u044b\u044f","\u041f\u043e\u043b\u044c\u0448\u0447\u0430"],"articleSection":["\u0421\u043f\u0430\u0434\u0447\u044b\u043d\u0430"],"inLanguage":"be","copyrightYear":"2026","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/","url":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/","name":"Jak w Grodnie produkowano motocykle i rowery \"Niemen\"","isPartOf":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp","datePublished":"2026-04-07T06:01:00+00:00","dateModified":"2026-04-09T11:19:41+00:00","description":"Rowery \"Niemen\" z Grodna to prawdziwa legenda miasta. Rodzina Starowolskich za\u0142o\u017cy\u0142a w Grodnie s\u0142ynn\u0105 fabryk\u0119 rower\u00f3w i motocykli.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#breadcrumb"},"inLanguage":"be","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"be","@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#primaryimage","url":"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp","contentUrl":"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp","width":1200,"height":818,"caption":"\u0413\u0440\u043e\u0434\u0437\u0435\u043d\u0446\u044b \u043d\u0430 \u0432\u0435\u043b\u0430\u0441\u0456\u043f\u0435\u0434\u0430\u0445 \"\u041d\u0451\u043c\u0430\u043d\". 1930-\u044f \u0433\u0433. \u0424\u043e\u0442\u0430 \u0437 \u0430\u0440\u0445\u0456\u0432\u0443 Hrodna.life"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/rowery-niemen-starowolski-pl\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u0410\u0440\u0442\u044b\u043a\u0443\u043b\u044b","item":"https:\/\/hrodna.life\/articles\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0421\u043f\u0430\u0434\u0447\u044b\u043d\u0430","item":"https:\/\/hrodna.life\/category\/spadchyina\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"\u201eStarowolscy uchwycili moment\u201d. Jak w Grodnie produkowano rowery i motocykle \u201eNiemen\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/hrodna.life\/#website","url":"https:\/\/hrodna.life\/","name":"Hrodna.life - \u043d\u0430\u0432\u0456\u043d\u044b \u0413\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430","description":"Hrodna.life - \u043d\u0430\u0432\u0456\u043d\u044b \u0456 \u0433\u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u044b\u0456 \u0437 \u0413\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430","publisher":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/hrodna.life\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"be"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/hrodna.life\/#organization","name":"Hrodna.life","url":"https:\/\/hrodna.life\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"be","@id":"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/320-logos3-01.png","contentUrl":"https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/320-logos3-01.png","width":320,"height":112,"caption":"Hrodna.life"},"image":{"@id":"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/hrodna.one.love","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/hrodna-life\/","https:\/\/be.wikipedia.org\/wiki\/Hrodna.life"],"email":"people34letters@gmail.com","legalName":"\u017dmon\u0117s ir raid\u0117s, V\u0161\u012e","foundingDate":"2016-10-10","ownershipFundingInfo":"https:\/\/hrodna.life\/about-us\/","correctionsPolicy":"https:\/\/hrodna.life\/about-us\/","ethicsPolicy":"https:\/\/hrodna.life\/standarts\/"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/person\/a0a37ad378e520cf788746ec9c82c6f0","name":"HL","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"be","@id":"https:\/\/hrodna.life\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/849d5e6598e9aa7d9b85e3ac8f218b48?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/849d5e6598e9aa7d9b85e3ac8f218b48?s=96&d=mm&r=g","caption":"HL"},"description":"\u0420\u044d\u0434\u0430\u043a\u0442\u0430\u0440 Hrodna.life","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/hrodna.one.love"],"url":"https:\/\/hrodna.life\/author\/aliaksei\/"}]}},"acf":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp",1200,818,false],"thumbnail":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01-150x150.webp",150,150,true],"medium":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01-300x205.webp",300,205,true],"medium_large":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01-768x524.webp",768,524,true],"large":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01-800x545.webp",770,525,true],"1536x1536":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp",1200,818,false],"2048x2048":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01.webp",1200,818,false],"tptn_thumbnail":["https:\/\/hrodna.life\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/rowery-Niemen-01-150x150.webp",150,150,true]},"uagb_author_info":{"display_name":"HL","author_link":"https:\/\/hrodna.life\/author\/aliaksei\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"100 lat temu ulicami Grodna je\u017adzi\u0142y rowery firmy “Niemen”. Produkowano je w centrum miasta, przy dzisiejszej ulicy Karola Marksa. W\u0142a\u015bciciele fabryki przetrwali echa Wielkiego Kryzysu i w latach 30. przeszli do produkcji motorower\u00f3w oraz motocykli. Dzi\u015b na ulicach Grodna nie spotkamy ani jednego przedwojennego “Niemna”. Hrodna.life przypomina histori\u0119 najfajniejszych rower\u00f3w w historii miasta. Ten tekst","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/articles\/274114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/articles"}],"about":[{"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/types\/articles"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/articles\/274114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":274124,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/articles\/274114\/revisions\/274124"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/media\/273930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=274114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=274114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=274114"},{"taxonomy":"autar","embeddable":true,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/autar?post=274114"},{"taxonomy":"metki","embeddable":true,"href":"https:\/\/hrodna.life\/wp-json\/wp\/v2\/metki?post=274114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}