Спадчына

Забытыя мясціны Гродна. Кармяліцкая камяніца — гродзенскі дом, які ніхто не намаляваў

Гэты будынак знік з карты Гродна толькі ў 80-х гадах ХХ стагоддзя, але да сёння захавалася зусім няшмат яго выяваў. Між тым, цяпер ён выдатна дапаўняў бы галоўнае аддзяленне «Прыёрбанка».

Разглядаючы гродзенскія малюнкі Напалеона Орды (а ён пакінуў іх нашчадкам больш за трыццаць), адчуваеш дваякія пачуцці. З аднаго боку велізарную ўдзячнасць мастаку, што намаляваў нам горад, які збольшага загінуў у полымі пажара 1885 года ды войнаў ХХ стагоддзя, і зрабіў гэта тады, калі фатографы яшчэ толькі пачалі завітваць у наш горад. З другога боку так і хочацца папрасіць мэтра: «А намалявалі б вы яшчэ карчму на Занёманскім фарштаце, або забудову Тэатральнай плошчы».

І праўда, шмат якія цікавейшыя месцы Напалеон Орда так і не ўвекавечыў сваёй рукою і нам цяпер застаецца толькі здагадвацца, як яны выглядалі раней і чакаць цуда — мо знойдзецца ў якім далёкім архіве старая фотка з якім таямнічым завулкам або будынкам.

[irp posts="19 009″ name="Забытыя мясціны Гродна: дом, ад якога засталася толькі рыбка"]

Так адбылося і з будынкам, які знік з карты Гродна толькі ў пачатку 1980-х гг. — так званай «кармяліцкай камяніцай». Камяніцу пабудавалі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя, адначасова з узвядзеннем аднаго з самых прыгожых гродзенскіх касцёлаў - кармяліцкага на вуліцы Маставой.


Абноўлена 23.03.2020: Паводле больш актуальнай інфармацыі, кармеліцкая камяніца насамрэч была з фахверку і яе разабралі ў другой палове 19 ст. На тым жа месцы ў самым пачатку 20 ст. быў пабудаваны іншы будынак — гаўптвахта. Ён і быў знесены ў 1980-х.


Манахі-кармяліты былі людзмі сучаснымі і стараліся зрабіць свой касцёл і кляштар не толькі максімальна прыгожым, але і камфортным для жыхароў. Устаў ордэна быў строгі, манахі трымаліся аскетычнага ладу жыцця, але гаспадарка кляштара была арганізавана «на выдатна». Манахі жылі ў кляштары, будынак якога захаваўся дасюль, а вось служба: кравец, гадзіннікавы майстар, цырульнік, кухар разам з сем’ямі пасяліліся ў камяніцы вышэй па Маставой.

Як будынак выглядаў у XVIII — першай палове XIX стагоддзя мы не ведаем. Хутчэй за усё быў трохпавярховы, меў высокі дах і быў злучаны адкрытай галерэяй на ўзроўні 1−2 паверхаў з кармеліцкім касцёлам, адкуль можна было перайсці ў кляштар. Вось так выглядаў гэты выключна цікавы комплекс, які ў адносна добрым стане можна ўбачыць толькі на здымку 1861 г.

Самы першы фотаздымак Гродна, зроблены ў 1861 г. Бачныя адразу тры гродзенскія храмы — кармяліцкі касцёл (унізе), касцёл бернардынак (яшчэ не перабудаваны, але ўжо праваслаўны), манастыр Раства Багардзіцы (вышэй, выглядае з-за бернардынак). Акурат у цэнтры здымка да кармеліцкага касцёла прымыкае галерэя з вялікімі вокнамі, што вяла да кармяліцкай камяніцы.
[irp posts="2879″ name="З біноклем па старым Гродне: горад на літаграфіі канца ХІХ ст."]
План 1753 г. Кармяліцкі касцёл — чырвоны з крыжам. Над ім — кармяліцкая камяніца. Чырвоны будынак унізе — будучы піўзавод, які ў 18 ст. быў магнацкім палацам.
Кляштар і касцёл зачынілі ў 1840-х гг. У канцы XIX ст. хацелі яго перарабіць у гарадскую турму або будынак суда але вайсковае ведамства забрала кляштар сабе і, зруйнаваўшы большую частку храма, зрабіла там казармы. Кармеліцкая камяніца хаця і змяніла выгляд, але найлеш з усяго комплексу захавала арыгінальныя рысы.
Фота з нямецкага самалёта, 1915 г. У цэнтры перароблены расійскімі ўладамі ў казармы кармяліцкі касцёл, справа — кармяліцкая камяніца.
Будынак стаяў доўга. Ужо пабудавалі драмтэатар, а камяніца яшчэ стаяла. Але падчас пабудовы ўсялякіх лесвіц да тэатра яе знеслі. Шкада, бо ўжо праз дзясятак гадоў, у 1994 годзе, адміністрацыя «Прыёрбанка» замовіла праект, які быццам аднавіў сімвалічны фасад касцёла і «высунуў» яго на чырвоную лінію вуліцы. Камяніца паміж адноўленым фасадам кармяліцкага касцёла і новым тэатрам глядзелася б вельмі добра.

У 1968 годзе кармяліцкая камяніца выглядала цалкам прыстойна.

1980 год. Ужо выбетанавалі гаргарыну драмтэатра. Кармяліцкая камяніца ўжо аблупленая, але яшчэ стаіць.

Будынак камяніцы стаяў там, дзе бачныя жоўтыя сцягі банка. Фота 2015 г.

[irp posts="3624″ name="З біноклем па старым Гродне. Глядзі дэтальнае фота горада, якім ён быў 150 гадоў таму"]

Падзяліцца

Апошнія запісы

Навучыцца экалагічна выказваць эмоцыі, прыгатаваць моці і станцаваць K-pop: якія гурткі для дарослых ёсць у Гродне

Калі звыклыя хобі ўжо надакучылі і больш не прыносяць задавальнення, самы час выйсці за межы…

19 верасня 2024

«Раней было развіццё, сёння — захаванне таго, што існуе». Як мiжнародны фестываль тэатра лялек у Гродне стаў «зборам» сяброўскіх краін (і чаму на яго ўсё ж варта ісці)

Мастацтва тэатраў лялек у Беларусі ўзнялося надзвычай высока і 30 гадоў трымала планку якасці. Беларускіх…

18 верасня 2024

«Гродзенскія анёлы» спусціліся з нябёсаў на могілкі. Там прайшла прэзентацыя кнігі Святланы Несцярэнкі

«На могілках! А дзе ж яшчэ праводзіць прэзентацыю? Аўтарка кнігі пра гродзенскі праваслаўны некропаль Святлана…

18 верасня 2024

Прыгожая хімія і лагічны падыход. Як беларуска ў Беластоку занялася рэпетытарствам

У Беларусі Света выкладала хімію ў каледжы і працавала ў антыдопінгавай лабараторыі. Зараз яна жыве ў…

17 верасня 2024

52 ахвяры: гісторыя Станіслава і Яніны Збоньскіх — серыйных забойцаў, якія любілі Гродна

Гродна 100 гадоў таму праславілася як “база” серыйных забойцаў Збоньскіх. Адсюль з вуліцы Фабрычнай, 9 цягам…

15 верасня 2024

«Трэба дзесьці быць дзіваком, вар’ятам». Руслан Кулевіч — пра 4 гады эміграцыі, прабачэнні Бондаравай і як улады шукалі яго мёртвага бацьку

Журналіст Hrodna.life Руслан Кулевіч летам 2020-га збіраўся згуляць вяселле, а да канца года - выпусціць…

12 верасня 2024